Noel Baba bi kurdî çiye ?

Bi Noel Baba re bi kurdî dibêjin Kalê Gaxendê, bi cejna vê demê re jî dibêjin `Cejna Gaxendê`. Ev cejn hê jî li hin deverên Kurdistanê nexasim li derdora Dêrsîmê bi awayekî adetî û toretî tê piroz kirinê. Wê rewşê helbet gelekî bala min kişand. Min bixwe jî hê nû evisî.

Çawa dibe ku ev çejna mesihiyan hê di nava kurdan de jî berdewam e,digel kurd misilmend in û berê jî tu caran nebûne fileh,ne bûne mexîn ne jî mesîhî?

Lewma min jî hinekî li ser cejna Noêlê û ango Gaxendê gercûst kir,di encamê de peyidand ku ev cejna hanê gelek ji berê xwedêdana Hz. Îsa hebûye. Navê Hz. Îsa jî di kurdî de heye ku Yeho vê re dibêjin. Ji mêj de ev cejn hebûye ku li gel destpêka şaristaniyê ango bi şorêşa Neolîtîkê re peyda bûye derketiyê naverastê. Hingah pê ve ev cejn bi coşî li gelek deverên cîhanê nefsê di nava gelên mesihî de tê pîroz kirinê. Lê binyada wê cejnê wekû hemû cejnên din ên cîhanê sirûştî ne. hemû cejn û pîrozbahiyên din ên olî berahîn xwezayî ne.

Binyada peyvên Kalê Gaxendê û cejna Gaxendê çi ne ?

Peyva `gaxan`ê ji peyva `gaxend`ê tê ku rastnivîsa wê jî `gaxend` e ne gaxan e. Gaxend cejeneke pir kevn e û ji berî Yeho ang Hz. Îsa û Miho ango Hz. Mûsa her wisa ji ber Niho ango Hz. Nûh û ji ber û Cewo ango Camer ango Hz. Adem jî ev cejn hebûye. Ma helbestvanê nemir Ahmet Arîf netê gotiye;`landik dişandin min ji Niho re`. Peyva kurdî ji `Gaxenq`ê piraştiye ku di nava gel de bi fikreke giharî bi wateya gaxeniqandinê ye ku zehf berf dibare û gayan dixeniqîne,ango merc zor dijwar in. Lêkera `xeniqandinê` carinan di kurmancî de wek `qendiqandin` jî tê siviyandinê ku ew jî berbelav tê zanîn. Aha ev e ku peyva `gaxend`ê ji derhatiye.Lê belê her çi di nava gel de ango Ga di mîtolojiya arî de jî hêma û nîşana erdê ye. Geo,cih, ca, gah, geh,ev hemû bi eslê xwe ji peyva `ga`yê ango boxe derketine. Ev çejne ne netê ye ku di dawiya hefteya sale ango şeva 25 ê kanûnê Ev zûla demê nîşana hefteya dawîn a meha kanûnê ku ji 24 mehê de heta dawiya mehê didome dike ku dema herî sar a zivistanê ye. Helbet ev cejn cejeneke nûberdî ango neolîtîkî ye.Di wê demê de gelekî berf dibare,serma û zeqem zehf e. Di destpêka wî zemanî de gel gelek ditirse û ku wê karesatek were serê wan û piştî ku we dem bihûrî wê pîrozbahiyan li dar dixin. navê wê demê hê di kurdî de heye ku vê re dibêjin `Pêndixe`. Derbarê pêndixeyê de pîrependek jî heye ku dibêje `pêndixe derbaz nabe bêtilxe`. di vir de tilxe jî kurtûnên berfê ne.Lewma ev xuyanga heyamî,seqayî weke cejnên mexîntiyê ango mesîhtiyê di nava civakan da cih girtine û di dema Hz. Mesîh ango Yehoyê Misto diwelide gel bi nîgeranî û bi şayiş dipê û gava pêndixe rabirt bi hênceta serê salê şahiyan li dar dixin. Di heynên neolîtîkê de ango nûberdê de hê serê salê ne yekê çileyê bû.

Kalê gaxendê jî Noel baba ye, Lê mixabin bi kurdî nave kale gaxendê hatiye ji bîr kirin lewma cihê Noel Baba a ku bi tirkî ye hê baştir bi farsî ye tê siviyandinê. Bi rastî jî kalê gaxendê sihê berginda Noel Baba ye. Cejn ew cejn e kal ew kal e, ripin ew ripin e. lewma divê kurdî vê peyvê di zikê xwe de bicih bike ev misoger e.

Noel jî bi rastî ji peyva Natalis ango zan, welidîn hatin dine, zîn, zîstinê naye, Noel bi rastî ji yewnanî derketiye û ji du peyvan ciriye yek neos ango nû ye ê din jî helios ango roj e. tevde dibin neohel ango nûroj ango newroz e. Çawa em kurd li 21 Adara cejna newrozê evra dikin wiha jî gelên bakûrê giloverê jî wê cejnê hinekî ji ber me dikin di nava zemheriya zivistanê de serê salê û pîroz dikin.

Her çi hinde mesîhî diangêşin ku ev cejn cejna welidîna Hz. Îsa ye jî bi rastî rehê vê cejnê hê kûr e. Mexînan ev cejna kevnar mesihandine û kirine mewlûda Hz Îsa.

Ev cejna kevnar û pîroz bira li hemû mirovatiyê bixêr be!

Cellikanî

21. Kanûn 2016

Zûrîx